Eendenkooien in Nederland

 

Een nieuwe website, een website die gaat over de eendenkooien in Nederland en die probeert zo’n breed mogelijke publieks informatie te geven over het fenomeen eendenkooi. Eendenkooien behoren tot het cultureel erfgoed en zijn waard om behouden te blijven. In de loop der eeuwen hebben heel veel eendenkooien in Nederland gefunctioneerd, de schattingen lopen nogal uiteen van 1.000 tot 1.500. Omdat er dagelijks door enthousiaste onderzoekers nieuwe locaties van verdwenen kooien wordt gevonden blijft het juiste aantal nog vaag, maar dat het dichter bij het laatste getal zit is wel duidelijk. Eendenkooi 1650De eerste kooien (vogelkoyen) werden actief in de 14e eeuw en sinds die eerste kooien is er weinig veranderd in de techniek van het vangen van eendachtigen. Wie bouwden de kooien en waarom juist op die plek. Niet alleen informatie over de historische aspecten, maar over het leven van de kooiker en het wel en wee van zijn kooi.

Hoe gaat het vangen in zijn werk, wat zijn staleenden, het kooikerhondje en vele andere aspecten. Kortom alles wat u over een eendenkooi wilt weten staat straks op deze site. Regelmatig zullen nieuwe artikelen worden toegevoegd.

Onder het kopje Nederland komen reportages over nog functionerende eendenkooien. De eerste gaat over de eendenkooi Sompen bij Haarsteeg (Noord-Brabant). Het is de bedoeling dat per jaar tussen de 6 en 8 nieuwe verhalen worden bijgeplaatst. Naast reportages over de bezoeken aan de diverse eendenkooien is er ook informatie welke eendenkooien u zelf kunt bezoeken (Op bezoek) en kunt u ervaren hoe eendenkooien werken in de praktijk.

Onder informatie vindt u algemene artikelen over het verschijnsel eendenkooi en staat er een overzicht van publicaties over eendenkooien en uitgaves over specifieke eendenkooien en boeken waarin u nog meer informatie kunt vinden als uw belangstelling is gewekt. Suggesties, kritische opmerkingen en vragen zijn zeer welkom en vormen een bron van verbeteringen voor de site. We wensen u veel kijk en leesplezier. Deze site is een zusje van www.gelderse-eendenkooien.nl, een site die gaat over het historisch onderzoek van eendenkooien in het gelders rivierengebied.
_____________________________

Essentaksterfte treft ook de oude knot-essen op diverse eendenkooien

In het rivierengebied is in het verleden veel gebruik gemaakt van de es. Essenhout, is een houtsoort, met een reputatie van heel taai en sterk te zijn (Fraxinus excelsior).
Vanwege de elasticiteit wordt het gebruikt voor toepassingen in de sport zoals de liggers van gymnastiektoestellen, hockeysticks en voor gereedschapsstelen.

knotessen WaardenburgOp de kooi werd het hout gebruikt om bv het riet tussen op te sluiten (horizontaal), maar ook werd de es aangeplant om dienst te doen als paal waar tussen het riet werd geplaatst. Dit is nog duidelijk te zien in de eendenkooi van Waardenburg. Daarnaast verkocht de kooiker de essentakken aan de smid ten behoeven van stelen van bijl, spade en hamer. Langs de kooiplas staan eeuwen oude knotessen keurig op een rij, op de foto van een paar jaar terug staan ze er nog zeer florisant bij, maar dat beeld is nu anders. Ze zijn het slachtoffer van de essentaksterfte. Niet alleen in Waardenburg heeft de ziekte toegeslagen, ook op de eendenkooi van Batenburg, Maasbommel en IJsselstein zijn deze trotse knotten sterk aangetast en ten dode opgeschreven. De essentaksterfte heeft ook toegeslagen in de Grote Otterskooi bij Dwarsgracht.

Maasbommel

Essentaksterfte wordt veroorzaakt door een uit Azië afkomstige schimmel met de naam Hymenoscyphus fraxineus (vals essenvlieskelkje).

De schimmel H. fraxineus infecteert de bomen via het blad. De eerste symptomen bestaan uit bladvlekjes gevolgd door verkleuring van de nerven en het geheel of gedeeltelijk afsterven van het geïnfecteerde blad. Als de aantasting doorzet, groeit de schimmel via de bladsteel de twijgen in waar ook de bast en het cambium worden aangetast.  

Kenmerkend zijn de langgerekte afgestorven plekken in de bast rondom de aanzet van geïnfecteerde twijgen en de karakteristieke bruinverkleuring van afgestorven twijgen. Later worden ook de wortels aangetast en valt de boom spontaan om. (bron: Wageningen, university and research)

 

                                                                  Een aangetaste knot-es op de eendenkooi van Maasbommel.

 __________________

 

 

 

 

 

De teruggang van de Wilde Eend

Het eendenkuiken project 

 Het is een bekend gegeven dat de populatie van de Wilde Eend al jaren drastisch aan het afnemen is. De oorzaak hiervan is nog niet bekend en om dit te weten te komen is door dr. Erik Kleyheeg een eendenkuiken project opgezet www.erikkleyheeg.nl 

Het project loopt via Citizen sience hetgeen betekend dat data over de wilde eend, in dit geval de eendenkuikens, door zoveel mogelijk mensen in de publieke ruimte worden verzameld. Dit kan door melding via zijn website of met de kuiken teller app. 

Eend met kuikens

‘De KuikenTeller stelt waarnemers in staat om direct in het veld waarnemingen in te voeren voor het Eendenkuikenproject, een citizen science onderzoek waaraan iedereen kan meedoen. Deze waarnemingen worden gebruikt om te berekenen hoeveel kuikens van de Wilde Eend overleven tot ze kunnen vliegen. Het doel daarvan is om erachter te komen of kuikensterfte een (belangrijke) rol speelt in de afname van de Nederlandse broedpopulatie van de Wilde Eend. De waarnemingen kunnen in het veld offline worden opgeslagen in de app en kunnen vervolgens op elk willekeurig moment worden geüpload wanneer er verbinding met internet is. ‘

Meer informatie over het onderzoek is te vinden op de site van Erik Kleyheeg.

___________________

De kongsi van de eendenkooi

Kongsi

De Kongsi van de Eendenkooi is een verbond van zes groene organisaties en de Kooikersvereniging langs de kust van Waddenzee Werelderfgoed. De Kongsi van de eendenkooi spant samen om de laatste kooien voor het waddengebied te behouden.

Ooit telde het waddengebied 142 eendenkooien. Daarvan zijn er nu nog maar 30 over. Daarmee dreigt dit identiteit bepalende element uit het landschap te verdwijnen en het ambacht van de kooiker alleen nog in de geschiedenisboeken terug te vinden. Alleen namen als Kooyenga, Kooistra en Van der Kooi herinneren dan aan dit uitgestorven beroep. En uitdrukkingen als ‘de pijp uitgaan’ en ‘achter de schermen’ raken hun tastbare herkomst kwijt. Eendenkooien horen bij het waddengebied. Ze vertellen het verhaal van hoe de mens overleefde in dit zo kale, gure en vaak weerbarstige landschap. Voor meer informatie: 
http://www.kooikersvereniging.nl/kongsi/

____________________

 

extraSmallDevice
smallDevice
mediumDevice
largeDevice