Soorten broedkorven

De verschillende benamingen voor korven in Nederland zijn: broedkorf, korf, eendennest, broedmand en eendentuit. De benaming broedkorf is de meest gangbare benaming. Verder is er weinig bekend over de verschillende namen in de regio’s. Wel is het Friese woord “einekourkje” de enige benaming welke streekgebonden is.
Het woord korf komt van het Latijnse woord corbis en is in Nederland verbasterd tot korf.
De eendenkooikers, die zelf de broedkorven vlochten, deden dat met lokaal materiaal zoals riet, biezen, stro of wilgentenen. Zij vlochten desnoods elk jaar weer nieuwe korven voor de broedtijd, die ongeveer in februari startte.

De vorm van de tenen korf kent veel variaties in Nederland.

De achterkant van de korf kan bestaan uit een bundel tenen die worden samengebonden en dan vanuit dit punt naar buiten worden gevlochten. Dit is de meest bekende vorm. Er zijn broedkorven met een ronde achterkant, met stekken die doorgestoken zijn.
Dan is er ook de Sallandse korf met een vlakke achterkant. Het verhaal wil dat deze laatste vorm is ontstaan doordat iemand aan een mandenmaker gevraagd heeft een broedkorf te vlechten, die dit nog niet eerder had gedaan en waarschijnlijk niet wist hoe een broedkorf er uit moest zien. Daarom maakte hij een broedkorf met de techniek als voor het maken van een gewone mand met een bodem. Hierna werd het vlechtwerk na de “buik” weer naar binnen gevlochten voor de hals. De meeste korven hebben bovenaan een klep. Deze klep kan ook weer plat en ovaal zijn. Korven zonder klep hebben een iets wijder uitlopende hals.

 

Bladrietkorf
Een eendennest gemaakt van riet en/of stro wordt, voor zover bekend is, alleen in Friesland met deze bijzondere techniek toegepast. De gebruikte techniek valt het best te omschrijven als gebonden coiling, of bind-wikkeltechniek.
Het riet wordt geoogst langs de slootkanten en wel vóór de langste dag. Het is belangrijk het riet tijdig te oogsten in verband met het verhouten van de stengels. Verhoute stengels zullen later bij het verwerken eerder knikken of zelfs breken. Naast riet worden er ook wel stro- en grassoorten verwerkt in de nesten. Ook bij stro is het zaak tijdig het materiaal te oogsten alhoewel hier minder snel verhouting optreedt.
Ook lange grassoorten als rietzwenkgras en hardzwenkgras of vlas zijn zeer geschikt om mee te werken. Dit laatste materiaal is zeer aangenaam, omdat het enorm zacht aan de handen is en toch sterk.

Andere nestmogelijkheden
Hoewel in dit verband de broedkorf wel de fraaiste, mooi vormgegeven en ambachtelijk vervaardigde nestelgelegenheid genoemd moet worden zijn er natuurlijk alternatieven bedacht. Er zijn talrijke andere oplossingen denkbaar om eenden (en andere dieren) een beschutte of beschermde broed- of nestelplek te bieden. Zonder al te diep op de materialen of bouwwijze in te gaan, worden enkele verschillende voorbeelden benoemd.

Het is duidelijk dat de prijs en de duurzaamheid van de materialen een rol speelt: een bos oud riet kan worden hergebruikt als “broedschoof” of een oude rietmat wordt op enkele houten stammetjes gelegd en er is weer een verscholen broedplek bij. Hergebruik speelt ook een rol bij het gebruik van oude jerrycans als “kunststof-broedkorf”. In alle gevallen probeert men een natuurlijke broedholte situatie na te bootsen. Houten broedhokken zijn natuurlijk in diverse vormen en maten te maken, dat spreekt voor zich, maar vindt (in Nederland) maar weinig plaats. In het buitenland wordt er echter wel vaker gebruik van gemaakt. Van sommigen zijn uitgebreide bouwtekeningen en werkwijzen beschreven.

Ook de wijze waarop de broedkorf aan de vogels wordt aangeboden kan vanzelfsprekend verschillen. De korven kunnen in bomen worden opgehangen, op gekruist geplaatste palen worden vastgemaakt. Op plankjes die weer op een paal of palen in het water staan worden vastgezet, of in de eendenkooi, of op en langs de rietschermen worden bevestigd. Al naar gelang gewoonte en gebruik kiest men voor het een of het ander. Naar het zich laat aanzien zijn vele methoden denkbaar mede omdat ze blijkbaar ook door de eenden (of andere vogels) gebruikt worden.

Rariteiten zijn er ook onder de broedkorven, zo worden ze van polyester gemaakt of van kunststof touw met plastic draad genaaid. Deze korven in alle kleuren gaan heel lang mee, ze blijven het hele jaar buiten en worden na verloop van tijd grauw en groen.
Soms worden jerrycans en oude melkbussen als broedkorf gebruikt. Voor de opening moet dan van een plankje of dakpan een landingsplaats gemaakt worden want zonder een dergelijke voorziening kan de eend er moeilijk in komen. Een paar gaatjes zorgen voor afwatering van regenwater.

Samenvattend kan worden gesteld dat veel van deze alternatieven blijkbaar benut worden door de eenden. Maar dat de broedkorf op zichzelf het beste de natuurlijke situatie benadert en door zijn vormgeving en materiaalgebruik het beste én de mooiste op zijn plek is.