Het aantal eendenkooien in Nederland

 

Een steeds terugkerende vraag is ‘Hoeveel eendenkooien zijn er in Nederland actief geweest’. De eerst volgende vraag moet dan zijn ‘Wat is een eendenkooi’ Vogelkoy Alphenen aan welke vorm denken we dan, is dit een kooiplas met 4 vangpijpen, een rivierkooi, een buitenpijp, een huispijp, een boerenpijp, een hurde, een horde, een drift etc.
Gerard Mast geeft in zijn boek ‘Eendenkooien in Fryslân’ een opsomming van namen die staan voor een eendenkooi (Hoofdstuk 6 - Deel 1).
Ik ga ervan uit dat een vangpijp met beugels, bedekt met netten en aan het einde een fuik of vanghokje staat voor een eendenkooi.
________________________________

Illustratie: Vogelkoy in de Zane Polder bij Alphen circa 1620. Tekening van Jan Pietersz Dou, Archief Erfgoed Leiden en omstreken, PV_PV71553.87, Sint Catharina Gasthuis, Leiden.

Voor alle duidelijkheid, de genoemde aantallen zijn allemaal bij benadering. Veel onderzoek moet nog worden gedaan en dagelijks komen er nieuwe ontdekkingen bij. De grootste belemmering in het onderzoek is dat informatie over de kooien in duizenden verschillende aktes en talrijke archieven gezocht moet worden. Soms geeft een oude kaart wat informatie, maar het blijft een zaak van langdurig spitten. 


Dubbeldam

Een groot aantal eendenkooien in vele uitvoeringen op de Gorzen van Dubbeldam . (NL-HaNa-4. VTH-2185. 2 mei 1635, Johan Symonsz in der Velde en PMC Ingevelt)

De provincies op een rijtje

Fryslân
De eerste provincie is Fryslân. Gerard Mast heeft in zijn zeer lange periode van onderzoek en die nog steeds niet is gestopt de teller op 434 staan en tijdens de jaarvergadering gaf hij aan dat er inmiddels weer een aantal waren bijgekomen. In zijn werk ‘Eendenkooien in Fryslân’ worden de gevonden kooien beschreven. 

Groningen
In Groningen heeft Johan van Klinken onderzoek gedaan naar het voorkomen van eendenkooien in deze provincie. De resultaten daarvan zijn te vinden in het boek ‘Vogels van Groningen’ (Boekema, Glas en Hulscher 1983). Hierin worden 50 locaties besproken waar naar alle waarschijnlijkheid eendenkooien hebben gelegen. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk nog wat hoger.

Drenthe
De heer J. Wieringa heeft jaren geleden een eerste aanzet gedaan op basis van veldnamen. Later heeft H.M. Luning een verder onderzoek gedaan en kwam uiteindelijk uit op 160 kooien. Zijn onderzoek is gepubliceerd in de Volksalmanak uit 2003 van de Drents Historische Vereniging, uitgave Uitgeverij van Gorcum, Assen.

Overijssel

De aantallen voor Overijssel zijn als volgt samengesteld, waarbij aangetekend dat er nog onderzoek plaatsvind.
Staphorst/Rouwveen, 18 omschrijvingen in het boekje van burgemeester F.A . Ebbinge Wubben uit 1850. Gerard Mast, De kooien van Kampereiland 26 kooien. Overige kooien via eigen onderzoek. Totaal circa 82.

Gelderland
Eigen onderzoek heeft tot nu toe 174 locaties opgeleverd. Ook dit onderzoek loopt nog. Aantallen provincies

Utrecht
Uit het onderzoek van Désiré Karelse, ‘Vierhonderd jaar eendenkooien in het westen van Utrecht’ komen 127 locaties te voorschijn. Uit eigen onderzoek en het artikel van Erik Walsmit, ‘De eendenkooien van Eemland’ zijn 16 locaties gekomen, maakt het aantal van Utrecht 143.

Noord-Brabant
Eigen onderzoek en bijdrages van Rut Stokman en H.M. van Helvoort samen circa 72. Waarbij opgetekend dat de Brabantse Biesbosch nog niet is opgenomen.

Zuid-Holland
Het onderzoek naar de kooien in Zuid-Holland is nog in volle gang, het is dus een tussenstand met hier en daar wat zekere aannames. De teller staat op 315.

Noord-Holland
De gegevens komen van de Historische Vereniging Wieringen, aanvullingen van Kees Jaap Hartingh (Texel) en uit eigen onderzoek. Totaal 54 kooien

Zeeland
Onderzoek in Zeeland heeft geresulteerd in een achttal kooien.

Limburg
In Limburg is nog geen gericht onderzoek gedaan, maar zijn al wel een viertal locaties bekend. Deze liggen voornamelijk bij landhuizen/kastelen.

Uiteindelijk blijft op dit moment de teller staan op 1499 met daarbij dus de aantekening dat dit aantal nog wel verder op kan lopen.

_________________________________

 

 

 

 

Wilt u op de hoogte blijven van de voortgang van het onderzoek?
Meldt u dan aan voor de nieuwsbrief  ‘Nederlandse eendenkooien’

Bij de opgave voor de nieuwsbrief gaat u akkoord met het beschikbaar stellen van uw naam en e-mailadres, uitsluitend voor de ontvangst van de nieuwsbrief.

Eendenkooien in Fryslân (1450-2015)

In de eerste week van februari 2021 is verschenen het standaardwerk 'Eendenkooien in Fryslân, 1450-2015' geschreven door Gerard Mast. Boek Friesland

Hij heeft over een periode van bijna 50 jaar alles verzameld wat maar enigzins iets vertelde over het verschijnsel eendenkooien en heeft dit neergelegd in twee prachtige boeken. Een nagenoeg compleet overzicht van alle plekken waar in Friesland het vangen van eenden werd uitgevoerd. Meestal in eendenkooien, maar soms ook met een enkel vangpijpje. De fraai uitgevoerde boeken staan samen in een foedraal (cassette). Het is een uitgave van de Eendenkooi Stichting en uitgeverij Noordboek. ISBN 978 90 5615 6626.

_____________________

Eendenkooi van Asjes

Op zaterdag 12 februari heeft de wethouder van Castricum, Falgun Binnendijk, de openings handeling verricht van de Eendenkooi van Asje. Twee jaar hebben vrijwilligers gewerkt om de kooi weer toonbaar te maken en vanaf nu start de reparatie van de vangpijpen. De kooi is eigendom van de Gemeente Castricum en het beheer wordt gevoerd door Stichting Nauur Instituutonder de bezielende leiding van Anton van Riel

Asjes opening

Eendenkooi van Asjes

_____________________

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Aanvullend is de samenwerking met deze Rijksdienst, waarbij het in beeld brengen van eendenkooien en kooirelicten die nog herkenbaar zijn in het landschap leidend is. Op het moment dat aan deze twee aspecten van het onderzoek is voldaan gaat het onderzoek verder de diepte in. Op dit moment staan meer dan 700 locaties van kooien en kooi-relicten op deze site beschreven. https://www.eendenkooien.nl/cultureel-erfgoed

___________________________

Eerdere artikelen

In deze rubriek vindt u linken naar eerder verschenen artikelen. De artikelen staan in 'Archief'

 Essentaksterfte treft ook eendenkooien

Eendenkooien en windmolens

Leidsche Hoeven, schakel tussen Mariënwaerdt en Regulieren

Eenden in Frankrijk

_________________________  

extraSmallDevice
smallDevice
mediumDevice
largeDevice