Nederlandse eendenkooien

 Onderzoek en website

Eenden voerenEendenkooien zijn in het verleden voor delen van Nederland een niet te onderschatten onderdeel van de voedselproductie geweest. Het bouwen van een eendenkooi was een forse investering, maar de eendenbout kwam, helaas niet altijd, in grote getale gratis aanvliegen. De groei van de bevolking vanaf begin 17e eeuw had ten aanzien van de eendenkooien echter nadelige gevolgen. De belangrijkste reden was wel het verdwijnen van het leefgebied van het waterwild door drooglegging van de natte gronden t.b.v. landbouwgronden. Het gevolg was teruglopende vangsten in sommige delen van het land, o.a. in het Rijnland en het in verval raken van de daar liggende kooien.

VangpijpHet aantal kooien

Over het aantal eendenkooien die in Nederland actief zijn geweest bestaat geen zekerheid en de schattingen lopen nogal uiteen. Het probleem hierbij is dat pas in 1807 de aanzet werd gegeven tot een landelijke registratie. De cijfers die daar uit voortvloeien zijn enigszins betrouwbaar. Informatie over eendenkooien voor die tijd is te vinden in talloze archieven en bestaan uit privé archieven, oude notariële archieven, oude rechtelijke archieven (ORA’S), soms alleen maar een symbool of een specifieke verkaveling op een oude topografische kaart.
De registratie van 1807/1814 blijkt dus een goed uitgangspunt te zijn om de wetenswaardigheden over de toen geregistreerde kooien en het hoe en wat van deze kooien op schrift te stellen. Tijdens dit onderzoek komen er ook geschriften en lijnen boven water over de situatie van voor 1807. Daarnaast zijn er door een aantal historische verenigingen historische onderzoeken gedaan over specifieke gebieden zoals bijvoorbeeld door de historische vereniging op Wieringen en Vlieland. Hiervan wordt dan ook dankbaar gebruik gemaakt.

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Aanvullend is de samenwerking met deze Rijksdienst, waarbij het in beeld brengen van eendenkooien en kooirelicten die nog herkenbaar zijn in het landschap leidend is. Op het moment dat aan deze twee aspecten van het onderzoek is voldaan gaat het onderzoek verder de diepte in. Op dit moment staan meer dan 600 locaties van kooien en kooi-relicten op deze site beschreven.  https://www.eendenkooien.nl/cultureel-erfgoed

___________________________

 Eenden in Frankrijk

Canard in blikHet eten van eend (canard) is in Frankrijk zeer geliefd, in tegenstelling tot in Nederland. Zijn wij ooit de eendenvangers van Europa geweest, is dat nu bij ons verworden tot een marginale jacht methode. Het aantal eendenkooien dat werkelijk nog vangt voor de bout is beduidend minder dan het aantal geregistreerde klooien per 1 januari 2017.

De oostelijk Loire-streek, de Sologne, was vroeger het jachtterrein van vele franse koningen en de bijbehorende adel. ChambordTalloze jachtkastelen en buitenhuizen zijn hiervan de blijvende bewijzen en sieren op veel plaatsen het landschap. De Sologne, ten zuiden van Orleans, is een zeer waterrijk gebied en stond bekend om met name het waterwild dat hier in grote aantallen aanwezig was.

Het grootste en omvangrijkste jachtslot is ‘Chambord’, midden in een ommuurd bosgebied van meer dan 5000 hectare, waar naast de jacht op everzwijnen en edelherten in de directe omgeving van het slot, men graag trok de naar de Sologne voor het verschalken van het nodige waterwild.

WandkleedIn Chambord is van deze jachtpartijen nog het een en ander te zien in de vorm van opgezette dieren, geweren en andere jachtattributen. In een van de zalen waar dit alles ten toon wordt gesteld ontdekte ik, bij mijn bezoek dit najaar, een gobelin (wandtapijt)  met daarop een jachttafereel bij de ingang van een eendenkooi. VangpijpHet tafereel vertoont veel gelijkenissen met andere wandtapijten en tekeningen. Het bootje met een aantal personen waarvan 1 een geweer bij zich heeft, het zwemmende hondje en een aantal personen achter de schermen. (Zie ook pagina 196 en 197 van ‘Eendenkooien in Vlaanderen en Nederland’).

Het is onduidelijk waar en door wie het wandtapijt is gemaakt. Rond 1600 was er een bloeiende wandtapijt fabricage in Parijs (Gebr. Gobelin), maar ook in Vlaanderen werden veel wandtapijten geproduceerd. Navraag bij het kasteel Chambord heeft nog niet geleid tot uitsluitsel hierover. 

 

Wilt u op de hoogte blijven van de voortgang van het onderzoek?
Meldt u dan aan voor de nieuwsbrief  ‘Nederlandse eendenkooien’

Bij de opgave voor de nieuwsbrief gaat u akkoord met het beschikbaar stellen van uw naam en e-mailadres, uitsluitend voor de ontvangst van de nieuwsbrief.

Haarzuilens

Voor het vastleggen van de huidige situaties in de diverse eendenkooien, probeer ik zoveel mogelijk kooien te bezoeken en te fotograferen. Soms is het mogelijk om een privé bezoek af te leggen en een andere keer loop ik mee met een grotere excursie of opendag. Op dit moment (2020) zijn deze laatste evenementen niet mogelijk en blijft een privébezoek over.

In september 2020 kwam ik in contact met Toos Hulshoff en via haar bemiddeling kreeg ik de mogelijkheid om samen met haar een bezoek aan de kooi te brengen en uit de eerste hand het wel en wee van de kooi te horen en te zien. 

Omgeven door het landgoed Haarzuilens, eigendom van Natuurmonumenten, ligt vlak tegen de A2 aan de eendenkooi Haarzuilens. Na het vertrek van de laatste kooiker stond het onderhoud op een laag pitje. Ongeveer 10 jaar geleden werd besloten door de toenmalige boswachter om een tweetal vangpijpen te restaureren en de kooi toegankelijk te maken voor publiek. Bij de ingang van de kooi is een informatiebord geplaatst met het verhaal van de eendenkooi. Haarzuilens
Wat bijna direct opvalt is dat ook de essentaksterfte hier stevig heeft toegeslagen, wankele knotessen die bij een stevige storm om zullen vallen. De kooi wordt onderhouden door een groep vrijwilligers die een ochtend in de week bezig zijn. En er is nog genoeg te doen. Een storm heeft schade toegebracht aan de schermen langs de vangpijpen. Opvallend is dat het vrij stil is in de kooi, terwijl de A2 op nog geen twee honderd meter van de kooi voort raast. De wind was af, dat zal wel veel gescheeld hebben. Een ander in het oog springende detail is de breedte van de vangpijp richting het scherpe eind. Pas in de laatste meters krijgt hij een versmalling naar het vanghok. Links en en rechts staan bomen die je normaal niet op een eendenkooi vindt, maar dat is simpel oplosbaar. Met een aantal gerichte acties kan de kooi op termijn er weer mooi bijliggen. Aan de vrijwilligers zal het niet liggen.

_____________________

 Eerdere artikelen

In deze rubriek vindt u linken naar eerder verschenen artikelen. De artikel staan in 'Archief'

 Essentaksterfte treft ook eendenkooien

Eendenkooien en windmolens

Leidsche Hoeven, schakel tussen Mariënwaerdt en Regulieren

_________________________  

extraSmallDevice
smallDevice
mediumDevice
largeDevice